Småsporven gjeng i tunet

"Berre gjer da" er slagordet til Puls-Yngvar i år. Eg trudde fyrst at da stod "berre gjer d", og blei litt flau når vaksne folk på sjølvsaste statskanalen synes det er greit å bruka sms-forkortingar skriftleg, men heldigvis tok eg feil. Og Puls-Yngvar er so sjarmerande at eg kunne sett mellom fingrane med da uansett. I går trente eg, hopp hurra og amen, men det tok lenger tid enn eg trudde å koma i gong att som frøken juksemat.

So difor berre gjer eg da. Byrjar å blogga 2012.
Og ikkje med det eg hadde tenkt, ein biletkavalkade over alt det gode som har stått på bordet i den søte juletid, ikkje med urtetips frå den vidunderlege Annemarta Borgen, ikkje med gryterett eller opp-ned-laukpai a la Nigella. Alt det der kjem. Trur eg.
Men i dag er det ikkje mine blodårer som skal få lida for feittet eg smeltar i gryta, og det er ikkje kaka som duftar vagt av kokos. Nei, eg byrjer med ei feit og fin freisting for våre fjærkledde kompisar i hagen.

I ein smørboks. 

Pris, smak, tidsbruk eller helse er ofte kriterie som speler inn når ein skal velga mellom å laga sjølv eller kjøpa ferdig. Når det gjeld feitt-basert fuglemat er eg jammen ikkje sikker på kva som er den motiverande drivkrafta (med mindre du som meg synes det er kult å laga fuglamat sjølv), men eg høyrde ornitolog Falkenberg, ja; ornitolog FALKENBERG, snakka om heimalaga fuglamat på radioen på søndag, og han sa at feittet i kjøpte meisebollar ofte er harskt. Då et ikkje fuglane det. Men heimalaga meisebollar går som varme kveitebrød.

Eller i ein bolle. Denne laga pappa i romjula.

Det er framleis kaldt mange stader i landet, i alle fall her i Trøndelag, men sjølv på det regnvåte vestlandet eg nyss forlot set småfuglane pris på litt heimelaga snacks. Ornitolog Falkenberg har ei oppskrift på ein helt enorm meisebolle som snarare burde heite meisebøtte her, men verken eg eller pappa brukte oppskrift.

Det eg gjorde var å smelta ein pakke Flott matfett (bra namn!) som dei har på vanlege butikkar. I ein bolle blanda eg havregryn, solsikkefrø (med skal - men ornitolog Falkenberg sa at for den som skal ha servering på verandaen sin kanskje vil velga dei utan skal sidan det då vert mindre gris på foringsplassen.), kokosflak, litt frukostblanding, hakka hasselnøtter.
Dette blanda eg godt saman før eg helte over det smelta fettet og blanda litt til. Noko av det hadde eg i smørboksen, som på biletet over. Noko hadde eg i ein bolle, slik som på det andre biletet, den pappa laga.

Alt mogleg kan gå i meisebollane, men ornitolog Falkenberg minner om å hakka opp nøtter, mandlar og anna som er i store bitar. Og so skal ikkje fuglane ha salt. Og so meiner eg å ha høyrd ein gong at ukokt ris sveller i magen, so det bør dei vel heller ikkje få då.

Eg tilrår å høyre denne i bakgrunnen medan du lagar meisebolle, so blir du like glad som fuglane når dei får den flotte maten sin.



PS. Den som ikkje har lyst å tenka på dei forsvarslause småfuglane, men heller vil trena kan lasta ned treningsplan a la Puls-Yngvar her. Berre gjer da.

Vetlajulafto, del 2

Kvar jul lagar eg sennep og fordeler rundt til slekt og venner. I år vart det ikkje so mange som eg hadde tenkt, so til neste år får eg vera enno tidlegare ute. Sennepen er supergod, særleg til kokt skinka, og den står seg i fleire veker i kjøleskapet, dersom den er på tett boks. Hvis den varar so lenge då.

Oppskrifta kjem frå den vidunderlege boka «Multer og Makrellskyer» av Tessa Kiros. Ho kallar den «finsk sennep» og fortel om korleis mor hennar laga denne sennepen. Tessa sier ikkje noko om at det er julesennep, men sidan den inneheld so mykje fløyte og greier, og sidan den er so fløyelsmjuk og lekker bruker eg berre å laga den til jul. Den er kjempefin å gje vekk i små eller større krukker.

Det er ikkje honning, det er sennep!

Sennepsen:

45 gram Colmans sennepspulver

115 gram sukker

1 ss salt

1 ss olje

2 ss eplesidereddik

safta av ei halv sitron

2,5 dl fløyte

Ei eller fleire reine krukker eller glas.

1.      Bland sukker, sennepspulver og salt, mos klumpane i pulveret med ei tresleiv. Ha i ei lita gryte med tjukk botn og varm opp på svak varme. Rør heile tida med sleiva!

2.      Ha i olje, eplesidereddik og sitronsaft, og bland godt. (eg bruker å ha desse tre i lag oppi sitruspressaren min, slik at alt kjem oppi samtidig)

3.      Bland inn fløyten.

4.      Kok forsiktig opp, la småkoka i 7-8 minutt. Rør ofte. Sennepen vil tjukna og bli mørkare på farge, som honning eller lys karamell.

5.      Smak om det er ein bra balanse i smaken. Meir salt? Meir sitronsaft?

6.      Kjøl sennepen i gryta, rør avogtil (det blir snerk).

7.      Hell på glas. 

Til venstre: sennep. Til høgre: økologisk rørossmør. Bak: Ferskt julabrød frå Solveig,  mammo te Per.

Og no, nokre andre lekkerbiskenar frå juleførebuingane på Bråtet! Diverre har eg føkka opp formateringa, men no orkar eg ikkje slita med da meira, so da får sjå ut som da gjer, eg orkar ikkje leita i html-koden for eg er so dårleg i dataspråk.  

 
Heimerøyka laks, klart til å pakkast inn og gjevast vekk i presang.

Da ser kanskje ut som ein litt ekkel graut, men da e nylaga aioli etter ordentligmat.no sin 2-minutt framgongsmåte. Her presentert med eit dryss av pimenton.

 Mamma sine nybaka Schakenda-brød.

Ei lita førjulsgåve frå meg til famelien: ein godt modna liten chevre frå Colonialen. Deilig!

  

Sylte, etter Schönberg Erken. Kommentert av far.

1 grisehode
1 teskje pepper *
1 -- salt
1 -- revet løk
1/2 -- allehånde
1/2-- nellik
1/2 -- ingefær

Det utvannede hode settes over varmen i kokende, salte vann med svoren ned, koker 1 time. Hodet tas op, og svoren skjæres forsiktig fra ca. 1 finger tykk; den legges straks med svorsiden ned utover et klæde, som er oppvridd i varmt vann og lagt i et stort rundt fat. Hodet koker i midlertidvidere, nu med bensiden ned, i ca. 2 timer. Tas op, skjæres fra benene, og kjøttet skjæres op i tynne skiver. Fett og magert legges lagvis på svoren, krydderiene strøes imellem, tilstrekkelig kokt fleskesvor legges tett sammen omkring sylten, syes, knyttes for begge ender. Sylten koker 1/2 time i kraften, legges straks i pressen og står i denne til næste dag.

Da har man ferdig en kokt, kold lake av 1 l salt, 8 l vann. Sylten legges heri med klædet på; efter en ukes forløp er den passe salt til å brukes. La den ikke fryse. Om man benytter løk eller ei, er en smakssak. ** Klædet beholdes på, forat sylten ikke skal bli for salt. Fryser sylten, går den lett itu.

Enkelte bruker kokt kalvekjøtt*** i sylten; det blir en smakssak. Jeg synes den er bedre uten; grisetungen koker med, flåes, skjæres i skiver og legges i sylten. Kraften som hodet er kokt i, benyttes til s l a k t e s u p p e.**** Denne lages som svineryggsuppe.



* Alt for lite, seier pappa. 1-1,5 ss av krydderia i staden. I tillegg er det kansekj 1-2 posar gelatinpulver blanda i. Og eg fekk strø 1-2 ss av blandinga over kvart lag kjøt og feitt.
** Bruker du lauk? spurde eg pappa. Han trudde kanskje at han hadde gjort det ein gong, men han pleier ikkje det altså.
*** Pappa bruker kyllingfiletar som får koka med ei stund. I dag hadde han kokt 4 filetar, men det vart for mykje.
**** Nei, sa pappa. Da e ikkje so godt med suppa av hovekrafto, da smaka for mykje gris.